Onafhankelijkheid
Wordt verward met: objectiviteit — het beginsel dat voor élke accountant geldt, bij al zijn werk.
TL;DROnafhankelijkheid is geen houding maar een apart, zwaarder regime dat pas gaat gelden zodra een accountant controleert — en dan echte afstand vraagt.
Onafhankelijkheid is een extra, zwaarder regime dat alleen geldt als een accountant een controle- of andere assurance-opdracht uitvoert. Het vraagt afstand: geen belang, geen betrokkenheid bij de uitkomst — in wezen én in schijn.
Wat de ondernemer denkt
"Mijn accountant is onafhankelijk, dat hoort bij het beroep." Het klinkt als een eigenschap: iemand is onafhankelijk zoals iemand integer is, altijd en overal. En dus lees je het woord ook zo op de site van je kantoor — als een geruststelling over de persoon. Andersom hoor je het als een verwijt: een accountant die met je meedenkt over een investering of een overname is dan "niet meer onafhankelijk", en dus minder betrouwbaar geworden.
Wat de (assistent)accountant ziet
Onafhankelijkheid is niet hetzelfde als objectiviteit, al worden de woorden vaak door elkaar gebruikt. Objectiviteit geldt voor élke accountant. Onafhankelijkheid is een aparte, strengere eis die pas in beeld komt bij een specifiek soort werk: de controle van een jaarrekening, en andere zogenoemde assurance-opdrachten. Bij zulk werk moet de accountant op afstand staan. Geen financieel belang, geen dubbele pet, geen betrokkenheid bij hoe het voor de klant afloopt. En dat geldt in wezen én in schijn: het moet niet alleen zo zíjn, het moet er ook zo uitzien voor een buitenstaander. De logica erachter — het waaróm dat zelden wordt uitgelegd: de waarde van een controleverklaring zit juist in die afstand. De handtekening onder een gecontroleerde jaarrekening telt omdat het de accountant niet uitmaakt wat er uitkomt. Een oordeel van iemand met een belang bij de uitkomst is voor de lezer niets waard. Daarom is dit geregeld in een eigen verordening (de ViO), los van de algemene gedragsregels.
Waar het misgaat
Jij leest onafhankelijkheid als een eigenschap van de persoon; de regel is een regime dat aan de opdracht hangt. Daardoor verwacht je afstand van een accountant die helemaal niets controleert — terwijl die juist mág meedenken — en hoor je "wij zijn onafhankelijk" als een belofte over karakter, terwijl het een uitspraak is over wat iemand in deze opdracht wel en niet mag doen.
§ De analogie
Als een scheidsrechter en een coach. Dezelfde man kan allebei zijn, maar niet in dezelfde wedstrijd. Fluit hij, dan mag hij geen enkel belang hebben bij de uitslag — en mag het er ook niet naar uitzien. Coacht hij, dan is betrokkenheid geen bezwaar maar de bedoeling.
§ Wat betekent dit voor jou
Heeft je onderneming geen controleplicht, dan speelt onafhankelijkheid bij je accountant meestal geen rol. Wat dan telt, is objectiviteit: dat hij zich niet ongepast laat beïnvloeden. Het praktische gevolg: een accountant zonder controleopdracht mág met je meedenken en dichtbij komen. Een accountant die je jaarrekening controleert, mag dat juist niet — en dat is geen onwil, maar de kern van wat zijn handtekening waard maakt.
Bron: Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO); geldt voor opdrachten waarop de Nadere voorschriften controle- en overige standaarden van toepassing zijn.
Algemene uitleg, geen persoonlijk advies. Voor je eigen situatie: je accountant, of via KMJ.